
Papugi, które liczą lepiej, niż myślisz. Historia nazwy Psittacus
Skąd nazwa Psittacus? Poznaj papugę szarą, słynnego Alexa, który liczył do sześciu, i sprawdź, dlaczego dżungla w grach nigdy się nie nudzi.
Opublikowano 9 min
Na tej stronie
W popkulturze papuga często bywa sprowadzana do roli kolorowej ozdoby powtarzającej przypadkowe słowa. Współczesna nauka rysuje jednak zupełnie inny obraz. Badania nad ptasią kognitywistyką dowiodły, że papugi wykazują niezwykłe zdolności logiczne, a łacińska nazwa jednego z tych wyjątkowych gatunków dała początek naszemu studiu. Zobaczmy, skąd wzięła się nazwa Psittacus, czym zadziwił świat słynny Alex i dlaczego motyw dżungli w grach wideo sprawdza się tak znakomicie.
Skąd nazwa Psittacus? Krótka lekcja łaciny
Psittacus to nie wymyślone słowo ani przypadkowy zlepek liter. To prawdziwy rodzaj biologiczny, a jego łacińska nazwa oznacza po prostu “papugę”. Źródłosłów sięga starożytnej Grecji: greckie psittakos (ψιττακος) opisywało ptaka potrafiącego naśladować ludzką mowę. Sama grecka nazwa była prawdopodobnie onomatopeją, czyli odwzorowaniem charakterystycznych papuzich dźwięków.
W klasyfikacji naukowej rodzaj Psittacus ustanowił Karol Linneusz w 1758 roku w dziesiątym wydaniu dzieła Systema Naturae, które położyło podwaliny pod współczesną taksonomię. Początkowo Linneusz zaliczył do niego wszystkie 37 znanych wówczas gatunków papug. Dziś w rodzaju Psittacus wyróżnia się już tylko dwa gatunki: papugę szarą (Psittacus erithacus), potocznie zwaną żako, oraz mniejszą papugę timneh. Ptak, od którego wzięliśmy nazwę studia, zamieszkuje lasy deszczowe Afryki Zachodniej i Środkowej, od Wybrzeża Kości Słoniowej po zachodnią Kenię. Papuga szara figuruje w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych IUCN, a międzynarodowy handel nią jest ściśle regulowany Konwencją Waszyngtońską (CITES).

Papuga szara: geniusz w szarym upierzeniu
Spójrzcie na zdjęcia żako. Szarość, czerwony ogon, czarny dziób. Skromnie, jak na ptaka. Tymczasem National Geographic nazywa papugę szarą najlepszym mimikiem ludzkiej mowy spośród około 350 gatunków papug i podaje, że jej zdolności poznawcze odpowiadają umysłowi pięcioletniego dziecka. Wśród ptaków to absolutna elita.
Czym papugi szare zasłużyły na to miejsce:
- Potrafią współpracować z obcymi sobie osobnikami własnego gatunku i pomagać im, nie oczekując niczego w zamian. Badacze nazywają to zachowaniem prospołecznym, a dawniej uznawano je za domenę wyłącznie naczelnych.
- W naturze żyją w stadach, latają kilkanaście kilometrów dziennie w poszukiwaniu pożywienia i dożywają 60, a niekiedy 80 lat. Kupując papugę, bierze się do domu towarzysza na całe życie, często na dłużej niż własne.
- Głosu nie wydają krtaniowymi strunami głosowymi, lecz syrinksem, narządem u nasady tchawicy. To właśnie syrinks pozwala papudze tak wiernie kopiować dźwięki, od dzwonków telefonów po płacz niemowlęcia. Anatomicznie ptaki mają dodatkowo mózg z tzw. rdzeniem i powłoką systemu śpiewu, co czyni z nich uczniów wokalnych, a nie tylko głośnych naśladowców.
- Papugi radzą sobie też z narzędziami. Kea o imieniu Bruce, której brakuje górnego dzioba, używa do pielęgnacji piór kamyka, a gdy go zgubi, odnajduje ten sam albo bardzo podobny. Badacze spędzili nad tym ponad 20 godzin obserwacji, żeby wykluczyć przypadek.
Ludzie fascynowali się mówiącymi papugami od zawsze. Pierwszy zapis o ptaku naśladującym mowę pochodzi od greckiego historyka Ktezjasza z Knidos, który w V wieku p.n.e. opisał ptaka zwanego bittakos. Brzmi znajomo? Grecy zapisali papugę na długo, zanim większość języków miała na nią własne słowo.
Czy papugi umieją liczyć? Historia Alexa
Tu zaczyna się właściwa opowieść. W 1977 roku świeżo upieczona doktor Irene Pepperberg kupiła w sklepie zoologicznym roczną papugę szarą. Nazwała go Alex, od skrótu avian language experiment. Zwykły zakup, niezwykłe skutki: eksperyment Pepperberg i Alexa trwał trzydzieści lat i przewrócił do góry nogami naukę o poznaniu ptaków.
Do tej pory wierzono, że złożone zachowania językowe wymagają wielkiego mózgu ssaka. Pepperberg wykazała coś przeciwnego. Jej metoda opierała się na tzw. technice modela i rywala: papuga obserwowała dwóch opiekunów prowadzących dialog o przedmiotach, zamiast dostawać nagrody za powtarzanie. Wyniki przerosły oczekiwania:
- Alex poznał około 150 angielskich słów i używał ich świadomie, a nie przypadkowo. Potrafił powiedzieć „chcę winogrona” albo „chcę wrócić” i protestować, gdy coś poszło nie po jego myśli.
- Rozróżniał 50 przedmiotów, 7 kolorów i 5 kształtów, a do tego rozumiał pojęcia „większy”, „mniejszy”, „taki sam”, „inny”.
- Liczył do sześciu. W ostatnim, przerwanym przez jego śmierć eksperymencie Alex dodawał liczby zapisane cyframi arabskimi (9 poprawnych odpowiedzi na 12 prób) oraz sumował trzy kolejno ukrywane pod kubkami zestawy przedmiotów (8 na 10). Te umiejętności stawiają go na równi z szympansami.
- Opanował pojęcie „none”, czyli zero w przybliżeniu. Zero to abstrakcja, którą dzieci ludzkie osiągają mniej więcej w czwartym roku życia.
- Kiedy Pepperberg pstrykała palcami, licząc na odpowiedź od innej papugi w laboratorium, a ta milczała, Alex sam z siebie dokończył: „four”, potem „six”. To jedna z najbardziej znanych anegdot w badaniach nad poznaniem zwierząt i mocna wskazówka, że naprawdę liczył, a nie zgadywał.
| Zadanie | Wynik Alexa |
|---|---|
| Dodawanie cyfr arabskich pokazanych na kartach | 9 poprawnych na 12 prób |
| Sumowanie trzech zestawów przedmiotów ukrytych pod kubkami | 8 poprawnych na 10 |
| Liczenie na głos | do sześciu |
| Pojęcie zbliżone do zera („none”) | opanowane |
Alex zmarł nagle 6 września 2007 roku, mając 31 lat. Ostatniego wieczoru Pepperberg powiedziała mu: „You be good, see you tomorrow. I love you”. Alex odpowiedział: „You’ll be in tomorrow”. Nazajutrz ptak, który zmienił naukę o umysłach, nie obudził się. Prace Pepperberg ukazały się między innymi w Journal of Comparative Psychology i Animal Cognition, a badania nad poznaniem papug kontynuuje do dziś Alex Foundation.

Papugi w grach: nie zawsze jako dodatek
Skoro papugi są takie bystre, nic dziwnego, że twórcy gier i filmów chętnie dają im rolę większą niż dekoracja. Najbardziej znany jest chyba Jago z „Aladyna” Disneya z 1992 roku, czerwona papuga i chrapliwa prawa ręka Dżafara, któremu głosu użyczył Gilbert Gottfried. Jago jest wredny, chciwy i zabójczo zabawny, czyli dokładnie taki, jak prawdziwa papuga po kilku latach w domu z dziećmi. Warto wiedzieć, że imię postaci to ukłon w stronę Szekspira, bo Jago to złoczyńca z „Otella”, a sam ptak trafił później do serii Kingdom Hearts.
W grach z papuziego rodowodu wyrosły całe mechaniki. Chocobo z Final Fantasy to jeden z najbardziej rozpoznawalnych wierzchowców w historii gier, obecny w serii od 1988 roku i mający własne spin-offy, od wyścigów po dungeon crawle. Z kolei piracki kanon, czyli kapitan z papugą na ramieniu, działa w grach o przygodach morskich niemal tak pewnie jak hak zamiast dłoni. Papuga w popkulturze to zawsze ktoś, kto wie więcej, niż mówi, a mówi dużo. To ten sam magnes, który trzymał Snake’a w setkach milionów telefonów, o czym pisaliśmy osobno.
I tu wracamy do nas. W Polydocu, naszej pierwszej grze, rolę błyskotliwego towarzysza pełni Poly, papuga, która pilnuje wyników i komentuje wasze postępy na mapie. W studiu nazwanym po najsprytniejszych papugach świata ptak musi być mądry i musi mieć zdanie na każdy temat.

Dżungla w grach: zielony złoty standard
Drugi filar Polydocu to oczywiście dżungla. Motyw lasu równikowego ma w grach wideo długą i zasłużoną karierę, a jego początki sięgają czasów Atari. Oto dlaczego deweloperzy tak go kochają i dlaczego gracze nigdy się nim nie znudzą:
- Dżungla daje naturalne granice poziomu. Gęsta roślinność zasłania horyzont, więc świat wygląda na ogromny, nawet jeśli mapa jest kompaktowa. Oszczędność produkcyjna i poczucie skali w jednym.
- Zieleń buduje nastrój. W odróżnieniu od pustyni czy śnieżnych pustkowi dżungla tętni życiem: liany do złapania, piętra drzewostanu, ukryte ścieżki. Świetnie współgra z muzyką na bębny i z dźwiękami, o których nie wiadomo, czy pochodzą od zwierząt, czy od przeciwników.
- To wymarzony teren do skradania. Far Cry z 2004 roku i późniejszy Crysis pokazały, że liście i wysoka trawa to najlepszy kamuflaż, jaki wymyśliła natura. Przy okazji rozgrzewają karty graficzne lepiej niż jakikolwiek benchmark.
- Dżungla obiecuje skarby i zagadki. Od Pitfall! z 1982 roku po Tomb Raider z jego Lost Valley pełnym dinozaurów i pierwszy Uncharted, w którym Nathan Drake szuka legendarnego El Dorado w amazońskiej gęstwinie, las tropikalny zapowiada ruinę za każdym zakrętem.
Lista ikonicznych dżungli w grach jest długa: otwierające Jungle Hijinx z Donkey Kong Country z 1994 roku, wyspiarskie etapy Crash Bandicoot, Faron w Zelda: Breath of the Wild. Wystarczy rzucić hasło „poziom w dżungli”, a większość graczy od razu widzi zieleń, liany i coś, co dopiero trzeba odkryć.
Najczęściej zadawane pytania
Skąd pochodzi nazwa Psittacus?
To łacińskie słowo oznaczające papugę i zarazem prawdziwy rodzaj, który Karol Linneusz ustanowił w 1758 roku. Nasze studio nosi nazwę od papugi szarej, Psittacus erithacus, czyli gatunku typowego tego rodzaju.
Czy papugi naprawdę umieją liczyć?
Żako Alex liczył do sześciu, dodawał cyfry arabskie pokazywane na kartach i sumował ukryte zestawy przedmiotów, a do tego rozumiał pojęcie zbliżone do zera. W ostatnim eksperymencie dorównał w tych zadaniach szympansom.
Jak długo żyją papugi szare?
W naturze dożywają zwykle 60, a niekiedy 80 lat, dlatego kupno papugi to decyzja o towarzystwie na całe życie.
Czy papuga szara jest zagrożona?
Tak. Figuruje w Czerwonej Liście IUCN jako gatunek zagrożony, a handel jej osobnikami ogranicza Konwencja Waszyngtońska (CITES).
Papuga, dżungla i sudoku
Dlaczego te wątki są dla nas tak ważne? Ponieważ Polydocu łączy oba te światy. Plansza sudoku staje się polaną w lesie deszczowym: rozwiązujesz łamigłówkę, zdobywasz gwiazdki i odblokowujesz kolejne odcinki mapy, a Poly towarzyszy Ci jako wirtualny kompan. Zasady pozostają wierne klasyce - bez stresującego limitu czasu i sztucznych przerw. Do tego dochodzą codzienne wyzwania i rankingi. W naszym poznańskim studiu wierzymy, że proste, przemyślane mechaniki dają najwięcej frajdy.
Chcesz wyruszyć na wyprawę razem z Poly? Zapisz się na listę oczekujących na Polydocu, a damy Ci znać, gdy gra zadebiutuje na iOS i Androidzie. Dowiedz się więcej o projekcie na stronie Polydocu.
Źródła
- Psittacus (rodzaj) (Wikipedia)
- Grey parrot / papuga szara (Wikipedia)
- African gray parrots, facts and photos (National Geographic)
- Recent developments in parrot cognition (PMC)
- Syrinx (bird anatomy) (Wikipedia)
- Why Parrots Talk (Parrot Society Singapore)
- Alex (parrot) (Wikipedia)
- Numerical competence in an African gray parrot (Journal of Comparative Psychology, 1994)
- Number comprehension by a grey parrot, including a zero-like concept (Journal of Comparative Psychology, 2005)
- Grey parrot numerical competence: a review (Animal Cognition, 2006)
- Cognitive and communicative abilities of Grey parrots (Applied Animal Behaviour Science, 2006)
- Alex the Parrot’s final experiment (AAAS)
- The Alex Foundation
- Iago (Aladdin) (Wikipedia)
- The Top 10 Birds/Avians in Video Gaming (GameFAQs)
- Top 10 Video Game Forest and Jungle Levels (WatchMojo)
- Top 10: Jungle levels in games (GamingBoulevard)
- 10 Video Games That Had Great Jungle and Forest Settings (GamingBolt)
Poznaj Poly i wyrusz w podróż przez dżunglę
Papuga Poly to Twój wesoły kompan w Polydocu: motywuje, kibicuje udanym ruchom i pilnuje gwiazdek na mapie sagi. Zapisz się na listę oczekujących, by sprawdzić grę w dniu premiery.
Jeden e-mail przy premierze, bez spamu.



